چشم‌اندازی ایرانی از خاورمیانه جدید

پایان دادن به جنگ و تداوم صلح نیازمند رویکردی تازه به امنیت منطقه‌ای است

نوشته: محمدجواد ظریف

۲۰ جولای 2026 نشانی مقاله :

https://www.foreignaffairs.com/iran/iranian-vision-new-middle-east-zarif

محمدجواد ظریف استاد مدعو مطالعات جهانی در دانشگاه تهران و بنیان‌گذار و رئیس «معماران امکان» است. او پیش‌تر معاون رئیس‌جمهور، وزیر امور خارجه و نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد بوده است.

ایالات متحده حملات خود را علیه ایران از سر گرفته است. تفاهم‌نامه‌ای که تهران و واشنگتن ماه گذشته در سوئیس به آن دست یافتند، هفته‌ها بر لبه پرتگاه آویزان بود و سرانجام از هم پاشید. «فکر می‌کنم تمام شده است،» دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در ۸ ژوئیه گفت. «دیگر نمی‌خواهم با [ایران] سروکار داشته باشم.»

فروریختن این تفاهم‌نامه غافلگیرکننده نبود. ایران و ایالات متحده تفاسیر متفاوتی از مفاد این توافق، به ویژه موارد مربوط به تنگه هرمز، داشتند. تهران معتقد بود که طبق عبارت تفاهم‌نامه متعهد شده است که «با استفاده از بهترین تلاش‌های خود، ترتیباتی را برای عبور امن کشتی‌های تجاری به صورت رایگان و صرفاً به مدت ۶۰ روز فراهم آورد.» همچنین تصور می‌کرد که ایران و عمان «مدیریت و خدمات دریایی آینده در تنگه هرمز» را همراه با سایر کشورهای حاشیه خلیج‌فارس تعریف خواهند کرد. با این حال، واشنگتن معتقد بود که ایران موافقت کرده است بدون قید و شرط اجازه عبور آزاد از تنگه را بدهد و ایالات متحده نیازی به احترام به هرگونه ترتیبی که ایران برقرار می‌کند، ندارد. این توافق هرگز نمی‌توانست از چنین ناهماهنگی جان سالم به در ببرد. رویارویی نظامی دوباره دیگر پرسش «اگر» نبود، بلکه «کی» بود.

ادامه نوشته

جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل عله ایران؛ هویت‌ساز و معنا‌بخشِ

اکنون که از التهاب آن چهل‌روزِ آتشین، بیش از سه ماه می‌گذرد و کوره‌راهِ نبرد، از خروشِ نخستین به موج‌های سینوسیِ آرام‌تری رسیده است، شاید بتوان با چشمی بصیرت‌یافته‌تر به تماشای آن حماسه نشست. جنگ تحمیلی ائتلافِ آمریکا و اسرائیل بر ایران، اگرچه در ظاهر، رویارویی دو قطبِ متخاصم بود، اما در ژرفای خود، روایتی بس فراتر از برخوردِ موشک‌ها و غرشِ جنگنده‌ها را به نظاره می‌نشاند؛ روایتی از نابرابریِ بی‌سابقه، از چاره‌جوییِ ناگزیر، و ازلی‌تر از همه، روایتی از ایمانِ سترگِ مردمی که در کوره‌ی آزمون، گوهرِ تاب‌آوری خود را به نظارهٔ جهان نشاندند.

از همان دمِ آغاز، بر همگان آشکار بود که این نبرد، در ترازویِ متعارفِ قدرت، هرگز پیکاری برابر نیست. بودجهٔ نظامیِ ایران در برابر آمریکا، قطره‌ای بود در برابر اقیانوسی بی‌کران؛ برتریِ هوایی، دریایی، اطلاعاتی و فناورانهٔ دشمن چنان بود که بر اساس تمامیِ معادلاتِ کلاسیکِ جنگ‌شناسی، می‌بایست در همان واپسینِ روزهای آغازین، اراده و توانِ این ملت را در هم فروکوبد. اما جنگ، این مادرِ کهن‌ترین بازی‌های بشری، هرگز در خلاصهٔ اعداد و ارقامِ تسلیحات، محدود نمی‌ماند؛ چراکه روحِ یک ملت، ترازوییست که هیچ ریاضیاتی گنجایشِ سنجشِ آن را ندارد.

ادامه نوشته

آذربایجان با استراتژی متوازن‌سازی خود پیش می‌رود

نوشته‌ی امیل اودالیانی: پژوهشگر مرکز تحقیقات توران و استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه اروپایی تفلیس، گرجستان است. تحقیقات او بر تاریخ جاده‌های ابریشم و منافع قدرت‌های بزرگ در خاورمیانه و قفقاز متمرکز است.

منبع: موسسه آسیای مرکزی-قفقاز دانشگاه جان هاپکینز 6 نوامبر 2025

https://centralasiacaucasusinstitute.substack.com/p/azerbaijan-pushes-ahead-with-its

در 9 اکتبر2025 ، پوتین رئیس جمهوری روسیه با علی اف رئیس جمهوری آذربایجان در شهر دوشنبه پایتخت تاجیکستان دیدار کردند. به نظر می‌رسد روابط در حال بهبود است و با وجود بی‌اعتمادی مداوم، باکو به دنبال حفظ رابطه‌ای کارآمد با مسکو است. در عین حال، باکو گام‌های مهمی برای تقویت روابط با واشنگتن برداشته است، و شرکت‌های آمریکایی متعهد به سرمایه‌گذاری در بخش نفت و گاز آذربایجان شده‌اند. روابط نزدیک با روسیه و ایالات متحده با تعهد باکو به یک سیاست خارجی متوازن با هدف جلوگیری از وابستگی به هر قدرت بزرگ واحد همسو است. باکو از طریق این رویکرد، تلاش می‌کند نشان دهد که از انعطاف‌پذیری فزاینده‌ای در مانورهای بین‌المللی خود برخوردار است.

ادامه نوشته

گزارش بسیار مهم لینگن آخرین کاردار سفارت آمریکا در تهران

گزارش سه ماهه سياسی 31تير 1358

به نقل از کتاب اسناد لانه جاسوسی امریکا، انتشارات موسسه مطالعات و پژوهش های سیاسی کتاب دوم صفحات 251 تا 259

از : سفارت آمريکا در تهران تاريخ : 22 ژوئيه 1979 ـ 31تير 1358

به : وزارت امور خارجه ـ واشنگتن دی.سی

رونوشت جهت سفارتخانه آمريکا در: ابوظبی، آنکارا، بغداد، ظهران، دوبی، اسلام‏آباد، جده، کابل،

کويت، لندن، منامه، مسکو، مسقط، پاريس، وی هينگان

محور سند : دولت موقت ايران

موضوع: گزارش سه ماهه سياسی

1ـ (تمام متن خيلی محرمانه است)

2ـ خلاصه: تحليل زير سعی در اندازه‏گيری کمی (ولو اينکه کاملاً دقيق نباشد) پيشرفت در جهت حل دوگانگی خلاف قاعده سيستم حکومتی ايران از انقلاب فوريه تاکنون دارد و اين دوگانگی بر اثر پيروزی غير منتظره و ناگهانی بودن انقلاب، به وجود آمده است. ما چنين می‏فهميم که عليرغم ظاهر بسيار عادی، دولت موقت ايران در تثبيت اقتدار سياسی خويش ناموفق بوده است. بخش غير رسمی (کميته‏های انقلاب و ملحقات آن) همچنان به پيشرفت (رشد) خود ادامه می‏دهند و البته به عنوان يک منبع قدرت موازی (با قدرت دولت) پيوسته قويتر می‏شوند. رشد ناآرامي‌های سياسی، ملازم اين وضع غير عادی امور بوده است.

ادامه نوشته

نکات اساسی کتاب پارادوکس سیاست

نوشته: دبورا استون[1]

https://sobrief.com/fa/books/policy-paradox

دبورا استون یک پژوهشگر برجسته در زمینه‌ی سیاست عمومی است. او بیشتر به خاطر کتابش با عنوان «پارادوکس سیاست: هنر تصمیم‌گیری سیاسی[2]» شناخته می‌شود که به چالش کشیدن رویکردهای سنتی تحلیل سیاست می‌پردازد. استون بر لزوم درک دقیق‌تری از فرآیند سیاست‌گذاری تأکید می‌کند که پیچیدگی‌های رفتار انسانی و واقعیت‌های سیاسی را در نظر می‌گیرد. کار او بر اهمیت در نظر گرفتن دیدگاه‌های متعدد و نقش ارزش‌ها در شکل‌گیری تصمیمات سیاسی تأکید دارد. پژوهش‌های استون بر تقاطع سیاست، اقتصاد و مسائل اجتماعی در سیاست‌گذاری متمرکز است. او به طور قابل توجهی به گفتمان علمی در زمینه‌ی سیاست عمومی کمک کرده و بر نحوه‌ی رویکرد پژوهشگران و فعالان به تحلیل سیاست و تصمیم‌گیری تأثیر گذاشته است.

رئوس مطالب کتاب پارادوکس سیاست :

1.سیاست به معنای ایجاد معناهای مشترک است، نه فقط حل مسائل منطقی.

2.عقلانیت موضوعی است و به‌طور استراتژیک در استدلال‌های سیاسی به کار می‌رود.

3.داستان‌ها و استعاره‌ها درک ما از مسائل سیاست را شکل می‌دهند.

4.منافع به‌طور اجتماعی ساخته می‌شوند و تحت تأثیر طراحی سیاست قرار دارند.

5.همکاری و رقابت در فرآیند سیاست به هم پیوسته‌اند.

6.مشکلات سیاست اغلب به‌عنوان معماهایی چارچوب‌بندی می‌شوند، اما در واقع معضلاتی هستند.

7.راه‌حل‌های سیاست اغلب مشکلات جدید و عواقب ناخواسته ایجاد می‌کنند.

8.نمادها و آیین‌ها نقش مهمی در مشروعیت‌بخشی به تصمیمات سیاست دارند.

9.دینامیک‌های قدرت بر چارچوب‌بندی و حل مسائل سیاست تأثیر می‌گذارند.

10.طراحی سیاست شامل انتخاب‌هایی درباره جمعیت‌های هدف و ویژگی‌های آن‌ها است.

11. تحلیل سیاست باید ابهام و دیدگاه‌های متعدد را در آغوش بگیرد.


[1] Deborah Stone.

[2] Policy Paradox: The Art of Political Decision Making

ادامه نوشته

معرفی کتاب چگونه در انتخابات  تقلب کنیم

کتاب زبان اصلی How to Rig an Election اثر Nic Cheeseman and Brian Klaas

نوشته نیک چیزمن و برایان کلاس

چگونه در انتخابات تقلب کنیم نوشته نیک چیزمن و برایان کلاس، یک کتاب روانشناسی است که در سال ۲۰۱۸ منتشر شد و تاکنون به یکی از بحث‌برانگیزترین و آموزنده‌ترین کتاب‌های دهه ۲۰۰۰ تبدیل شده است. تحلیل سیاسی در این کتاب پیشگامانه، برخی از شیوه‌های رژیم‌های استبدادی و نحوه مقابله مسالمت‌آمیز با آنها را روشن می‌کند.

شرح محتوای کتاب

تحلیلی جذاب از روش‌های شبه‌دموکراتیک که توسط مستبدان در سراسر جهان برای حفظ کنترل به کار گرفته می‌شود

برخلاف آنچه معمولاً تصور می‌شود، رهبران اقتدارگرایی که با برگزاری انتخابات موافقت می‌کنند، عموماً می‌توانند بیشتر از خودکامگانی که از دادن رأی به مردم خودداری می‌کنند، در قدرت بمانند. در این کتاب جذاب و تحریک‌آمیز، نیک چیزمن و برایان کلاس، محدودیت‌های انتخابات ملی را به عنوان ابزاری برای ترویج دموکراسی‌سازی آشکار می‌کنند و شش استراتژی اساسی را که دیکتاتورها برای تضعیف روند انتخابات به منظور تضمین پیروزی خود استفاده می‌کنند، آشکار می‌کنند. چیزمن و کلاس بر اساس تجربیات دست اول خود به عنوان ناظران انتخابات و صدها مصاحبه با روسای جمهور، نخست وزیران، دیپلمات‌ها، مقامات انتخاباتی و توطئه‌گران، نمونه‌هایی از تقلب در انتخابات را از آرژانتین تا زیمبابوه، از جمله نمونه‌های قابل توجه از برزیل، هند، نیجریه، روسیه و ایالات متحده، مستند می‌کنند. این مطالعه‌ی آموزنده، مروری هوشیارانه بر سیاست‌های حرفه‌ای فاسد ارائه می‌دهد و در عین حال زمینه فکری حاصلخیزی را برای توسعه راه‌حل‌های جدید برای محافظت از دموکراسی در برابر براندازی اقتدارگرایانه فراهم می‌کند.

ادامه نوشته

حمایت از حقوق مردم فلسطین، به چه بهایی؟

تحلیل محتوای بیانیه مجمع عمومی سازمان ملل در باره فلسطین

نوشته : حسین بیات

تحلیل محتوای «بیانیه نیویورک درباره حل مسالمت‎آمیز مسئله فلسطین و اجرای راه‌حل دو دولت » که در روز جمعه 21 شهریور 1404 با اکثریت قاطع نمایندگان 142 کشور جهان در سازمان ملل به تصویب رسید. سئوالی که در افکار عمومی مطرح شد این بود که چرا ایران و چهار کشور اسلامی حامی فلسطین از شرکت در رایگیری مجمع عمومی سازمان ملل خودداری کردند؟ شاید به توان دلایل زیر را برای آن برشمارد :

1. این بیانیه نه تنها به درستی به ریشه‌های بحران در منطقه غرب آسیا نمیپردازد، بلکه راه‌حل قابل اجرا و واقع‌بینانهای برای پایان دادن به این درگیری ارائه نمی‎دهد. زیرا اگر همین امروز تصمیم گرته شود دولت فلسطین تشکیل شود در عمل سرزمین هایی که از نظر سازمان ملل فلسطین محسوب می شوند امروز تحت اشغال اسرائیل است و از همه بدتر شهرکهای صهیونیست نشین در عمل پیوستگی سرزمینی بین مناطق مختلف کرانه باختری را از بین برده است

2. بیانیه مصوب مجمع عمومی سازمان ملل، واقعیت حضور صهیونیستها در اراضی فلسطینی و اشغال مداوم آنان را که بخشی از یک پروژه استعماری بزرگتر در منطقه غرب آسیا است نادیده میگیرد .این پروژه استعماری یکی از ریشههای اصلی بحران در منطقه است.

ادامه نوشته

جاده چین به اروپا از آذربایجان می‌گذرد

نوشته: سید فضل حیدر، تحلیلگر مستقر در کراچی در ویکی‌استرات است. او یک ستون‌نویس آزاد و نویسنده چندین کتاب است. او مقالات و تحلیل‌هایی را برای طیف وسیعی از نشریات ارائه کرده است. او یکی از نویسندگان دائمی نشریه اوراسیا دیلی مانیتور بنیاد جیمزتاون است. ایمیل: sfazlehaider05@yahoo.com

در جریان سفر الهام علی‌اف، رئیس جمهور آذربایجان به چین در آوریل ۲۰۲۵، او و شی جین‌پینگ، رئیس جمهور چین، ایجاد یک همکاری استراتژیک جامع بین چین و آذربایجان را اعلام کردند. برای چین، آذربایجان شریکی با اهمیت ژئواستراتژیک قابل توجه است که قادر به ایفای نقش به عنوان یک مرکز حمل و نقل پایدار است که چین، آسیای مرکزی و اروپا را به هم متصل می‌کند. آذربایجان به چین دسترسی به تنها مسیر زمینی به اروپا را که روسیه را دور می‌زند، می‌دهد. علاوه بر این، مسیر چین به قفقاز جنوبی لزوماً از آذربایجان می‌گذرد و باکو را به عنوان یک بازیگر محوری در استراتژی اقتصادی اوراسیای چین قرار می‌دهد. برعکس، سرمایه‌گذاری‌های چین این پتانسیل را دارد که اقتصاد غیرنفتی آذربایجان را در مسیر تنوع قرار دهد. بنابراین، یک همکاری استراتژیک با باکو می‌تواند نفوذ پکن را در قفقاز جنوبی گسترش دهد.

ادامه نوشته

داستان مهندسی که برای هر بازدی ده هزار دلار دستمزد می گرفت


احتمالاً همه شما داستان قدیمی مهندسی را شنیده‌اید که برای تعمیر یک دستگاه ۱۰۰۰۰ دلار آمریکا می‌گرفت. ۱ دلار برای کوبیدن با چکش و ۹۹۹۹ دلار برای دانستن اینکه کجا باید کوبید.

خب، این فقط یک داستان تخیلی نبود.

آن مهندس واقعاً وجود داشت. نام او چارلز پروتئوس استاینمتز بود، او از سال ۱۸۶۵ تا ۱۹۲۳ زندگی می‌کرد و یک نابغه مهندسی برق بود.

روزی هنری فورد در کارخانه عظیم خود "ریور روژ" با مشکل جدی روبرو شد. ژنراتور بزرگ از کار افتاد و هیچ یک از مهندسان ارشد فورد نتوانستند بفهمند مشکل چیست.

به همین دلیل فورد با استاینمتز تماس گرفت.

وقتی رسید، استاینمتز سه چیز خواست: یک دفترچه یادداشت، یک خودکار و یک تخت تاشو. او دو روز و دو شب را در کارخانه گذراند، به صدای دستگاه گوش داد، محاسبات را نوشت، با دقت تماشا کرد، با نگاهی متفکرانه. در نهایت، او یک نردبان، یک متر نواری و یک تکه گچ درخواست کرد. او به بالای ژنراتور رفت، نقطه دقیق را اندازه گرفت و با حرف "X" علامت گذاری کرد.

سپس به مهندسان گفت:

"این صفحه را بردارید، سیم پیچ را از این نقطه دقیقاً علامت گذاری شده باز کنید و 16 حلقه سیم را بردارید."

آنها همانطور که او گفت عمل کردند و گویی با جادو، ژنراتور دوباره شروع به کار کرد. چند روز بعد، فورد صورتحسابی به مبلغ 10،000 دلار آمریکا دریافت کرد.

فورد که از مبلغ شگفت زده شده بود، درخواست جزئیات هزینه‌ها را کرد.

استاینمتز پاسخ داد:

1. علامت گچی: 1 دلار.

2. دانستن اینکه آن را کجا قرار دهد: 9،999 دلار.

فورد صورتحساب را بدون هیچ شکایتی و بدون هیچ سوالی پرداخت کرد.

چارلز استاینمتز تنها 120 سانتی متر قد، با پشتی خمیده و لنگ، از نظر جسمی بدشکل، اما با ذهنی فراتر از غول‌ها بود. او دوست صمیمی انیشتین، تسلا و ادیسون و از پیشگامان واقعی مهندسی برق مدرن بود.

بیانیه مهم ایران و روسیه و چین در پاسخ به اقدام تروئیکای اروپا درباره راه اندازی مکانیزم ماشه

جمهوری خلق چین

جمهوری اسلامی ایران

فدراسیون روسیه

نیویورک، ۲۸ آگوست ۲۰۲۵

جناب آقای آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد

جناب آقای الوی آلفارو د آلبا

رئیس شورای امنیت

سازمان ملل متحد

جناب آقای دبیرکل، جناب آقای رئیس جمهور، ما، وزرای امور خارجه جمهوری خلق چین، جمهوری اسلامی ایران و فدراسیون روسیه، تأکید می‌کنیم که برنامه جامع اقدام مشترک (برجام)، که توسط قطعنامه ۲۲۳۱ (۲۰۱۵) شورای امنیت سازمان ملل متحد تأیید شده است، دستاورد بی‌نظیر دیپلماسی چندجانبه و الگویی برای حل اختلافات از طریق گفتگو و تعامل است و اجرای کامل آن می‌تواند به طور مثبت به صلح و امنیت منطقه‌ای و بین‌المللی کمک کند.

ما بیانیه مشترک نشست پکن بین چین، ایران و روسیه (۱۴ مارس ۲۰۲۵) را یادآوری می‌کنیم که در آن مجدداً تأکید شده است که لغو همه تحریم‌های یکجانبه غیرقانونی ضروری است، تعامل و گفتگوی سیاسی و دیپلماتیک مبتنی بر اصل احترام متقابل تنها گزینه عملی و قابل اجرا است و طرف‌های ذیربط باید متعهد به پرداختن به ریشه وضعیت فعلی و کنار گذاشتن تحریم، فشار یا تهدید به زور باشند.

ما مفتخریم که توجه شما را به موضوع فوری مربوط به اختلال در اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل متحد (۲۰۱۵) که برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) را تأیید کرد، جلب کنیم. به طور خاص، ما به ادعاهای وزرای امور خارجه فرانسه، آلمان و بریتانیا (E3) در نامه خود به تاریخ ۲۸ آگوست ۲۰۲۵ مبنی بر استناد ادعایی به بند ۱۱ اجرایی و مکانیسم به اصطلاح "اسنپ بک" که توسط قطعنامه فوق الذکر برای کشورهای عضو شرکت کننده کوشا ارائه شده است، اشاره می‌کنیم.

ادامه نوشته