تاجیکستان قدم پیش می‌گذارد و روی پای خود می‌ایستد

نوشته استیون بلنک

منبع: CACI Analyst، ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶

درباره افول نفوذ روسیه در آسیای مرکزی و ابراز وجود فزاینده دولت‌های منطقه، مطالب زیادی نوشته شده است. بیشتر این تحلیل‌ها بر قزاقستان و ازبکستان، یعنی دو کشور ثروتمندتر و قدرتمندتر آسیای مرکزی، متمرکزند. با این حال، کاهش توان روسیه برای تسلط بر آسیای مرکزی و افزایش آزادی عمل دولت‌های منطقه، در مورد کشورهایی مانند تاجیکستان که اغلب نادیده گرفته می‌شوند نیز به همان اندازه آشکار شده است. دوشنبه نمی‌تواند و نتوانسته است تا جایی که آستانه و تاشکند پیش رفته‌اند پیش برود، و اغلب به همان اندازه که از سر انتخاب عمل می‌کند، از سر ناچاری عمل می‌کند. با این حال، نشانه‌های رشد توان تاجیکستان و افول هم‌زمان روسیه رو به افزایش است.

ادامه نوشته

معرفی کتاب علم: عصر طلایی جدید

این کتاب را از این جهت در اینجا معرفی می کنیم که با گزارشی از وضعیت پژوهش در آمریکا در نگاه یک مقام دولتی آشنا شویم ایده های مطرح شده در این کتاب چقدر برای ما مفید است؟ صد البته نمی خواهم مروج دیدگاه های دولت امریکا باشم اینجا هدف اطلاع رسانی از منابع مغتبر است .

عنوان کتاب : علم: عصر طلایی جدید (Science: A New Golden Age)

نویسنده: مایکل کراتسیوس (Michael Kratsios)

ناشر و محل انتشار: دفتر سیاست علم و فناوری کاخ سفید (OSTP)، دفتر اجرایی ریاست‌جمهوری ایالات متحده، واشنگتن دی‌سی

تاریخ انتشار: ۲۱ ژوئیهٔ ۲۰۲۶ (۳۰ تیر ۱۴۰۵)

نوع اثر: گزارش سیاستی به رئیس‌جمهور (حدود ۱۰۰ صفحه، به‌همراه یادداشت‌های پایانی و یک ضمیمهٔ بودجه‌ای)

زمینه و هدف

این گزارش پاسخ رسمی دولت ترامپ به نامهٔ ۲۶ مارس ۲۰۲۵ رئیس‌جمهور است. در آن نامه از کراتسیوس خواسته شده بود نظام پژوهش و فناوری آمریکا را برای قرن بیست‌ویکم بازطراحی کند. نام و ساختار آن عمداً یادآور گزارش ونوار بوش، «علم: مرز بی‌پایان» (۱۹۴۵)، است. آن گزارش پایهٔ سیاست علمی آمریکا در دوران پس از جنگ جهانی دوم شد و به تأسیس بنیاد ملی علوم (NSF) انجامید. هشتاد و یک سال بعد، این سند می‌گوید آن الگو دیگر پاسخگوی شرایط امروز نیست.

معرفی نویسنده

مایکل کراتسیوس مدیر دفتر سیاست علم و فناوری کاخ سفید و دستیار رئیس‌جمهور در امور علم و فناوری است. او در دورهٔ اول ریاست‌جمهوری ترامپ (۲۰۱۹ تا ۲۰۲۱) مدیر ارشد فناوری آمریکا بود. پیش از آن در حوزهٔ سرمایه‌گذاری فناوری و بعدها در صنعت هوش مصنوعی فعالیت داشت. در سال ۲۰۲۵ تأیید سنا را برای ریاست OSTP گرفت. او مشاور اصلی دولت در سیاست‌های هوش مصنوعی، کوانتوم و فناوری‌های راهبردی است.

ادامه نوشته

اختلال هرمز از طریق تقاضای چین به آسیای مرکزی می‌رسد

نویسندگان: صابر قربانوف و الدنیز گوسینوف

منتشر شده در:

https://cacianalyst.org/publications/analytical-articles/item/13997-the-hormuz-disruption-reaches-central-asia-through-chinese-demand.html

بسته شدن مجدد تنگه هرمز، که پس از حملات به ایران در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ رخ داد، بازارهای انرژی جهان را آزمود بدون آنکه جهش قیمتی مورد انتظار اکثر پیش‌بینی‌کنندگان را تولید کند، و دلیل اصلی در چین نهفته است. واردات نفت خام چین در ژوئن به ۷.۱ میلیون بشکه در روز کاهش یافت در مقابل میانگین ۱۱.۶ میلیون در سال ۲۰۲۵، در حالی که میزان استفاده از پالایشگاه‌ها به ۵۷.۷ درصد سقوط کرد. برای آسیای مرکزی، پیامد به‌صورت غیرمستقیم arrives، زیرا همان تقاضای ضعیف چینی که قیمت نفت خام را مهار کرده، قیمت فولاد، سنگ آهن و فروآلیاژها را نیز که بخش متالورژی قزاقستان به آن وابسته است، پایین می‌آورد. گلوگاهی که پکن در حال ساختن کریدورهای آسیای مرکزی برای دور زدن آن است، اکنون شوک خود را از طریق همان رابطه‌ای که آن کریدورها برای تعمیق آن ساخته شده‌اند، به منطقه منتقل می‌کند.

پیشینه:

تنگه هرمز حدود ۲۰ درصد از مصرف جهانی نفت و سهمی قابل مقایسه از گاز طبیعی مایع را حمل می‌کند، بدون جانشین زمینی در مقیاس بزرگ برای اکثر تولیدکنندگان خلیج فارس. آژانس بین‌المللی انرژی در ۱۲ اوت ۲۰۲۶ هشدار داد که خسارات مرتبط با هرمز عرضه جهانی نفت را در طول سال ۴.۳ میلیون بشکه در روز کاهش خواهد داد، و اینکه افزایش پیش‌بینی‌شده تقاضا به میزان ۸۵۰ هزار بشکه در روز به کاهشی ۱.۶ میلیون بشکه‌ای تبدیل شده است. قیمت‌ها به‌شدت افزایش یافتند، با این حال تشدید تنش‌هایی که بسیاری از تحلیلگران انتظار داشتند، محقق نشد، زیرا بزرگ‌ترین خریدار در همان لحظه از بازار خارج شد.

ادامه نوشته

نقد کتاب مهم سید ولی نصر استاد دانشگاه در آمریکا

کتاب سید ولی نصر فرزند سید حسین نصر که سالها مقیم آمریکا است و از مشاوران سابق اوباما به شمار می رود و مواضع سیاسی نزدیک به حزب دموکرات دارد در خرداد 1404 یعنی سال گذشته کتابی را منتشر کرد بسیار مهم و فکر می کنم جوانانی مثلمن بای این کتاب را حتما بخوانند برای ترعیب مخاطبان به خوانش این کتاب مهم با استفاده از مطالب منتشر شده از چهار جلسه نقد و بررسی این کتاب توسط اساتید و صاحب نظران ، نوشتم که فکر می کند مطالب را با شما در میان می گذارد خوشحال می شوم نظر بدهید

معرفی کتاب‌شناختی

عنوان اصلی: Iran’s Grand Strategy: A Political History نویسنده: ولی نصر (Vali Nasr) ناشر: انتشارات دانشگاه پرینستون (Princeton University Press) تاریخ انتشار: ۲۰ مه ۲۰۲۵ تعداد صفحات: ۳۷۶ صفحه (نسخه هاردکاور) شابک: 9780691268927 (هاردکاور) / 9780691268934 (ای‌بوک)

ترجمه‌های فارسی: ۱. «استراتژی کلان ایران: یک تاریخ سیاسی»، مترجمان: حامد کاظم‌زاده و حسین قاجری، ناشر: نگارستان اندیشه، تاریخ انتشار در ایران: اوت ۲۰۲۶ (مرداد ۱۴۰۵). ۲. «بر لبه تنهایی: روایت کلان‌راهبرد امنیت ملی ایران»، مترجمان: وحید عابدینی و فاطمه‌سادات موسوی کریمی، ناشر: انتشارات روزنه.

ادامه نوشته

با بسته شدن تنگه هرمز، ترکیه به دنبال تکمیل سریع‌تر جاده توسعه است

نویسنده: امیل آودالیانی

تاریخ انتشار: جمعه، ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۶

جاده توسعه پروژه‌ای به طول ۱۲۰۰ کیلومتر که از ترکیه به خلیج فارس از طریق عراق امتداد می‌یابد می‌تواند شتاب تازه‌ای برای تحقق خود پیدا کند. بسته شدن تنگه هرمز، بغداد را وادار می‌کند تا برای دسترسی دریایی، به سمت شمال و از طریق ترکیه بنگرد. برای ترکیه، جاده توسعه منافع اقتصادی، اهرم فشار بر زنجیره‌های تأمین اروپا و نفوذ عمیق‌تر در عراق را به همراه دارد. بحران هرمز استدلال آنکارا را تقویت کرده است که کریدورهای زمینی از طریق ترکیه نه اختیاری، بلکه از نظر استراتژیک ضروری هستند.

ادامه نوشته

آیا ربات‌ها در حال فتح فضای اینترنت هستند؟

بر اساس داده‌های Cloudflare Radar -یکی از بزرگ‌ترین زیرساخت‌های اینترنت جهان که حدود یک‌پنجم ترافیک وب جهانی را مدیریت می‌کند- در اوایل ژوئن ۲۰۲۶ (با اعلام رسمی مدیرعامل این شرکت، متیو پرینس، در تاریخ ۳ ژوئن) برای اولین بار در تاریخ اینترنت، ترافیک غیرانسانی (ربات‌ها و عامل‌های هوش مصنوعی) از ترافیک انسانی در درخواست‌های صفحات وب پیشی گرفت. طبق این گزارش، حدود ۵۷ تا ۵۷.۵٪ از درخواست‌های HTML توسط ربات‌ها و حدود ۴۲.۵ تا ۴۳٪ توسط انسان‌ها ثبت شده است. پرینس پیش‌تر پیش‌بینی کرده بود این اتفاق در پایان یا اوایل سال ۲۰۲۷ رخ دهد، اما روند رشد عامل‌های هوش مصنوعی سرعتی بسیار بیشتر از انتظار داشت.

چند نکته مهم برای درک درست این آمار:

۱. این رقم فقط مربوط به درخواست‌های صفحات وب (HTML) است، نه کل ترافیک اینترنت. تماشای ویدیو، اسکرول در شبکه‌های اجتماعی، تماس‌های تصویری و استفاده از اپلیکیشن‌های موبایل در این محاسبه لحاظ نشده‌اند.

۲. اگر کل ترافیک اینترنت (شامل ویدیو، استریم، بازی آنلاین و ترافیک اپلیکیشن‌ها) را در نظر بگیریم، انسان‌ها هنوز اکثریت را دارند و سهم آن‌ها حدود ۶۵٪ از کل پهنای باند اینترنت تخمین زده می‌شود؛ یعنی ربات‌ها عمدتاً در بخش «خواندن و پیمایش صفحات وب» غالب شده‌اند، نه در کل تعامل با اینترنت.

۳. دلیل اصلی این تغییر، رشد سریع عامل‌های هوشمند مصنوعی (Agentic AI) است که به‌جای کاربران، صفحات را می‌خوانند، خلاصه می‌کنند یا وظایف آنلاین را انجام می‌دهند. برای مثال، پرینس اشاره کرده که یک انسان معمولاً برای خرید یک محصول چند سایت را بررسی می‌کند، در حالی که یک عامل هوش مصنوعی ممکن است هزاران سایت را در همان بازه زمانی بررسی کند. طبق گزارش‌های شرکت‌های امنیتی دیگر (مانند HUMAN Security)، ترافیک عامل‌های هوشمند در سال ۲۰۲۵ رشدی چند برابری نسبت به ترافیک انسانی داشته است.

ادامه نوشته

نقد مقاله ظریف در فارن افرز

الف: نقاط قوت مقاله (جنبه‌های قابل دفاع)

1. واقع‌گرایی در مورد تاب‌آوری ایران: ظریف به درستی اشاره می‌کند که فشار نظامی صرف (حتی با حذف رهبری) نتوانسته نظام جمهوری اسلامی را فروبپاشد. این یک واقعیت عینی است که واشنگتن و تل‌آویو نادیده گرفته‌اند.

2.تغییر پارادایم در تنگه هرمز: تمایز قائل شدن بین «قوانین زمان صلح» و «قوانین زمان جنگ» برای تفسیر اقدامات ایران، از منظر حقوق بین‌الملل تا حدی قابل قبول است، هرچند که این استدلال می‌تواند شمشیری دولبه باشد.

3. پیشنهاد معماری امنیت منطقه‌ای: ایده «امنیت توسط کشورهای منطقه برای منطقه» (نفی برون‌سپاری به آمریکا) در بلندمدت، تنها راه پایدار برای غرب آسیاست و با تجربه تاریخی (مثل جنگ‌های نیابتی) همخوانی دارد.

ب: نقدهای وارد بر مقاله (نقاط مبهم و تناقض‌ها)

1. ساده‌انگاری در مورد «اراده آمریکا برای صلح»

ظریف به‌صراحت می‌گوید «آمریکا خواهان کاهش هزینه‌های خود در غرب آسیا برای تمرکز بر چین است»، اما این را با «تعهد آمریکا به کمک ۳۰۰ میلیارد دلاری به بازسازی ایران» جمع می‌کند. تناقض آشکار: دولتی که می‌خواهد از منطقه خارج شود، چرا باید بزرگترین بسته بازسازی تاریخ را به دشمن خود بدهد؟ این پیشنهاد در عمل غیرممکن است، مگر اینکه آمریکا کاملاً از مواضع خود عقب‌نشینی کند که با ماهیت سیاست خارجی این کشور سازگار نیست.

ادامه نوشته

چشم‌اندازی ایرانی از خاورمیانه جدید

پایان دادن به جنگ و تداوم صلح نیازمند رویکردی تازه به امنیت منطقه‌ای است

نوشته: محمدجواد ظریف

۲۰ جولای 2026 نشانی مقاله :

https://www.foreignaffairs.com/iran/iranian-vision-new-middle-east-zarif

محمدجواد ظریف استاد مدعو مطالعات جهانی در دانشگاه تهران و بنیان‌گذار و رئیس «معماران امکان» است. او پیش‌تر معاون رئیس‌جمهور، وزیر امور خارجه و نماینده دائم ایران در سازمان ملل متحد بوده است.

ایالات متحده حملات خود را علیه ایران از سر گرفته است. تفاهم‌نامه‌ای که تهران و واشنگتن ماه گذشته در سوئیس به آن دست یافتند، هفته‌ها بر لبه پرتگاه آویزان بود و سرانجام از هم پاشید. «فکر می‌کنم تمام شده است،» دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در ۸ ژوئیه گفت. «دیگر نمی‌خواهم با [ایران] سروکار داشته باشم.»

فروریختن این تفاهم‌نامه غافلگیرکننده نبود. ایران و ایالات متحده تفاسیر متفاوتی از مفاد این توافق، به ویژه موارد مربوط به تنگه هرمز، داشتند. تهران معتقد بود که طبق عبارت تفاهم‌نامه متعهد شده است که «با استفاده از بهترین تلاش‌های خود، ترتیباتی را برای عبور امن کشتی‌های تجاری به صورت رایگان و صرفاً به مدت ۶۰ روز فراهم آورد.» همچنین تصور می‌کرد که ایران و عمان «مدیریت و خدمات دریایی آینده در تنگه هرمز» را همراه با سایر کشورهای حاشیه خلیج‌فارس تعریف خواهند کرد. با این حال، واشنگتن معتقد بود که ایران موافقت کرده است بدون قید و شرط اجازه عبور آزاد از تنگه را بدهد و ایالات متحده نیازی به احترام به هرگونه ترتیبی که ایران برقرار می‌کند، ندارد. این توافق هرگز نمی‌توانست از چنین ناهماهنگی جان سالم به در ببرد. رویارویی نظامی دوباره دیگر پرسش «اگر» نبود، بلکه «کی» بود.

ادامه نوشته

جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل عله ایران؛ هویت‌ساز و معنا‌بخشِ

اکنون که از التهاب آن چهل‌روزِ آتشین، بیش از سه ماه می‌گذرد و کوره‌راهِ نبرد، از خروشِ نخستین به موج‌های سینوسیِ آرام‌تری رسیده است، شاید بتوان با چشمی بصیرت‌یافته‌تر به تماشای آن حماسه نشست. جنگ تحمیلی ائتلافِ آمریکا و اسرائیل بر ایران، اگرچه در ظاهر، رویارویی دو قطبِ متخاصم بود، اما در ژرفای خود، روایتی بس فراتر از برخوردِ موشک‌ها و غرشِ جنگنده‌ها را به نظاره می‌نشاند؛ روایتی از نابرابریِ بی‌سابقه، از چاره‌جوییِ ناگزیر، و ازلی‌تر از همه، روایتی از ایمانِ سترگِ مردمی که در کوره‌ی آزمون، گوهرِ تاب‌آوری خود را به نظارهٔ جهان نشاندند.

از همان دمِ آغاز، بر همگان آشکار بود که این نبرد، در ترازویِ متعارفِ قدرت، هرگز پیکاری برابر نیست. بودجهٔ نظامیِ ایران در برابر آمریکا، قطره‌ای بود در برابر اقیانوسی بی‌کران؛ برتریِ هوایی، دریایی، اطلاعاتی و فناورانهٔ دشمن چنان بود که بر اساس تمامیِ معادلاتِ کلاسیکِ جنگ‌شناسی، می‌بایست در همان واپسینِ روزهای آغازین، اراده و توانِ این ملت را در هم فروکوبد. اما جنگ، این مادرِ کهن‌ترین بازی‌های بشری، هرگز در خلاصهٔ اعداد و ارقامِ تسلیحات، محدود نمی‌ماند؛ چراکه روحِ یک ملت، ترازوییست که هیچ ریاضیاتی گنجایشِ سنجشِ آن را ندارد.

ادامه نوشته

آذربایجان با استراتژی متوازن‌سازی خود پیش می‌رود

نوشته‌ی امیل اودالیانی: پژوهشگر مرکز تحقیقات توران و استاد روابط بین‌الملل در دانشگاه اروپایی تفلیس، گرجستان است. تحقیقات او بر تاریخ جاده‌های ابریشم و منافع قدرت‌های بزرگ در خاورمیانه و قفقاز متمرکز است.

منبع: موسسه آسیای مرکزی-قفقاز دانشگاه جان هاپکینز 6 نوامبر 2025

https://centralasiacaucasusinstitute.substack.com/p/azerbaijan-pushes-ahead-with-its

در 9 اکتبر2025 ، پوتین رئیس جمهوری روسیه با علی اف رئیس جمهوری آذربایجان در شهر دوشنبه پایتخت تاجیکستان دیدار کردند. به نظر می‌رسد روابط در حال بهبود است و با وجود بی‌اعتمادی مداوم، باکو به دنبال حفظ رابطه‌ای کارآمد با مسکو است. در عین حال، باکو گام‌های مهمی برای تقویت روابط با واشنگتن برداشته است، و شرکت‌های آمریکایی متعهد به سرمایه‌گذاری در بخش نفت و گاز آذربایجان شده‌اند. روابط نزدیک با روسیه و ایالات متحده با تعهد باکو به یک سیاست خارجی متوازن با هدف جلوگیری از وابستگی به هر قدرت بزرگ واحد همسو است. باکو از طریق این رویکرد، تلاش می‌کند نشان دهد که از انعطاف‌پذیری فزاینده‌ای در مانورهای بین‌المللی خود برخوردار است.

ادامه نوشته