امریکا و گرجستان؛ راهبرد مشترك
منافع و راهبرد روسیه در قفقاز
افزایش نفوذ روسیه در گرجستان پیامدهای منفی برای گرجستان داشته و دارد. کنترل گرجستان زمینه مناسبی برای توسعه نفوذ روسیه در سراسر منطقة قفقاز جنوبي را فراهم خواهد آورد. روسیه همچنین خواهد توانست از اين طريق ایران را زير فشار قرار داده و از طرفی مانع افزونطلبيهاي ترکیه در اين منطقه شود. در چنین شرایطي آنكارا مجبور میشود همکاریهای خود را با امریکا و اتحادیه اروپا گسترش دهد. بیرون کردن امریکا از ارواسيا، تقسیم اروپا، توافق با ترکیه، کنترل کامل منطقه قفقاز و همکاری با ایران از جمله اهداف همپيوند روسیه با گرجستان و منطقة قفقاز جنوبي ميباشد. مسكو برای تحصيل این اهداف در وهله نخست بايد تلاشهاي خود را براي كنترل كامل بر قفقاز مضاعف كند.
واشنگتن در برابر مسكو
امریکا برای خنثیسازی مطامع بلنددامنة روسيه روسیه در حوزة خارج نزديك و تحديد سياست خارجي تهاجمي آن به حضور در قفقاز جنوبی نیاز دارد. بنابراین یکی از اهداف اوليه امریکا پایان دادن به حضور نظامي روسیه در گرجستان است. اما واقع امر آ است كه واشنگتن نمیتواند بطور مستقیم روسیه را زير فشار قرار دهد. در سوي مقابل، تنها مسئلهاي که روسیه از امریکا میخواهد به رسمیت شناختن حوزههای نفوذ این کشور به ويژه در حوزة «خارج نزديك» است. اما پذیرفتن اين شرط مسكو از سوی واشنگتن بسیار بعید بنظر میرسد، چرا که حوزه های نفوذ روسیه ارتباط مستقیمی با منافع امریکا دارند. لذا، واشنگتن نقطة مقابل را برگزيده و برای تضعیف روسیه تلاش كرده تا با انتخاب دیپلماسی كارآمد مواضع خود را در قفقاز تقویت کند.
منافع و راهبرد ترکیه
ترکیه دیگر بازیگر اصلی منطقه قفقاز محسوب میشود كه همواره درصدد بوده با استفاده از رقابت امريكا و روسيه و ضعفهاي ساير رقبا، حضور و نفوذ خود را در اين منطقه تقويت كند. اما افزونطلبيهاي آنكارا در قفقاز جنوبي مطلوب امریکا و اتحادیه اروپا نيست. با اين وجود تركيه همچنان به تلاش براي توسعة نفوذ در قفقاز ادامه ميدهد و میداند چگونه از موقعیت خود بین اروپا و خاور میانه استفاده کند. در سوي مقابل، امريكا تلاش كرده كه به هر تقدير ممكن از جمله از طريق عضویت ترکیه در ناتو زيادهطلبيهاي آن را در اين منطقه مهار كند.
منافع ايران در قفقاز جنوبي
در منطقه قفقاز جنوبی دو مثلث ژئوپولیتیک (ایران- ترکیه- روسیه و گرجستان- آذربایجان- ارمنستان) وجود دارد. در شرايط حاضر، ایران و روسیه منافع مشترک را در منطقه دنبال میکنند. جایگاه کنونی ایران در منطقه و توسعه روابط این کشور با كشورهاي حاضر در قفقاز جنوبي می تواند منافع امریکا و اتحادية اروپا در اين منطقه را به چالش بکشد. به عبارت دیگر توسعه روابط میان ترکیه و ایران به کاهش نفوذ امریکا در منطقه خواهد انجامید. بنابراین امریکا که برای برقراری روابط با ایران تلاش میکند، گرجستان را بعنوان سنگري مطمئن در اين رابطه حفظ خواهد کرد.
منافع امریکا و اروپا
در صورتی که امریکا نتواند نفوذ خود در قفقاز را حفظ کند مجبور می شود سیاست جدیدی در قبال روسیه را به مرحله اجرا بگذارد. از طرفی روسیه در راستای گسترش شکاف میان کشورهای اروپایی تلاش خواهد کرد كه يكي از ابعاد آن سعي براي گسترش نفوذ خود به اروپای شرقی خواهد بود. در اين راستا، تضعیف موقعيت امریکا در لهستان تحقق برنامههای روسیه در اين منطقه را تسهيل خواهد كرد. این احتمال نیز وجود دارد که فرانسه از منافع امریکا در لهستان حمایت نماید و روابط خود را با انگلیس توسعه دهد. به هر حال، حفظ موقعیت امریکا در اروپا بستگی به نفوذ این کشور در قفقاز دارد. در مجموع میتوان گفت که ایران و گرجستان برای امریکا نقاط اتكايي هستند كه نقش واشنگتن در اروپا را تقويت خواهند کرد.
عناصر راهبردهای امریکا و مراحل آتی
مهار روسیه و بیرون انداختن ترکیه از بازیهای قفقاز یکی از اهداف بلند مدت امریکا در منطقة قفقاز است. بنابراین دیدگاه آتی امریکا را ميتوان اینگونه ترسیم کرد؛
1- مهار روسیه
الف) روند همگرایی گرجستان و اکراین را به ناتو مورد حمایت قرار خواهد داد.
ب) در خصوص کردهای عراق با ترکیه همکاری خواهد کرد.
2- مهار ترکیه
الف) مواضع خود را در گرجستان تقویت کرده، همکاری نظامی را با این کشور توسعه خواهد داد.
ب) به همکاری خود با اسرائيل ادامه خواهد داد.
ج) با ایران یا همکاری یا اینکه به اين كشور حمله خواهد کرد.
د) از حل مناقشه قره باغ بر اساس طرح ترکیه و روسیه ممانعت به عمل خواهد آورد.
3- دفاع از اروپا
الف) همکاریهای خود را با ناتو حفظ میکند.
ب) روسیه را مورد فشارهای مستقیم انرژی قرار خواهد داد.
ج) روسیه را از درون تضعیف خواهد کرد.
4- کنترل اروپا
الف) یکپارچگی اروپا را حفظ خواهد کرد.
ب) مواضع خود را در لهستان و اکراین تحکیم خواهد بخشد.
5- تقویت ایران
الف) برای انتقال، انرژی از مسیرهای مورد تایید ایران حمایت خواهد کرد. (آذربایجان– ارمنستان- ایران و ترکیه)،( آسیای مرکزی- ایران– ترکیه)، (آسیای مرکزی- ایران- خلیج فارس)
ب) تحریم های اقتصادی علیه ایران لغو خواهد کرد.
6- کنترل ایران
الف) مواضع خود را در گرجستان تقویت خواهد کرد.
ب) از تبدیل ایران به کشوري هستهای ممانعت خواهد کرد.
ج) ایران را به کودتا یا جنگ تهدید خواهد کرد.
7- توسعه نفوذ در آسیای مركزي
الف) از ایران بعنوان همسایه افغانستان استفاده خواهد کرد.
ب) عملیات افغانستان را به پایان خواهد رساند.
حقیقت این است که گرجستان در راهبرد های امریکا از جایگاه ویژه برخوردار است. گرجستان عامل مهمي برای حضور امریکا در قفقاز و قفقاز نیز عامل مهمي در پیشبرد سیاست امریکا در اروپا است. در صورتی که مواضع امریکا در قفقاز تضعیف شود، روسیه و ترکیه برای پیشبرد اهداف خود تلاش خواهند کرد. البته این دو کشور نمیتوانند بر کل منطقه تسلط یابند و مجبور میشوند حوزههای نفوذ را بین خود تقسیم کنند. در چنین شرایطي روسیه منطقه جواختی و ترکیه نیز آجارا را زير کنترل در خواهند آورد. با اینحال امریکا توانایی لازم را برای حفظ موقعیت خود در قفقاز جنوبی بخصوص در گرجستان دارا می باشد. امریکا با گسترش همکاری با گرجستان و سیاست معقول با همسایگان اين كشور، تنها قدرتی است که می تواند گرجستان را از منجلاب امروز بیرون بیاورد.
هدف این وبلاگ اطلاع رسانی صرف است با انتخاب خبرها و تحلیلی هایی که مهم به نظر می رسد