پس از تنش اول گازي ميان روسيه و اكراين در سال 2006 موضوع امنيت انرژي براي اتحادية اروپا اهميت فوق‌العاده يافته و مقامات و كارشناسان اين اتحاديه طرح‌هاي مختلفي را براي تأمين اين منظور از جمله از طريق منشور انرژيِ اتحادية اروپا در دستور قرار داده‌اند. يكي از مهم‌ترين اهدافي كه در چهارچوب اين منشور و ساير راهبردهاي انرژي اروپا دنبال مي‌شود، مسئله متنوع‌سازي مبادي واردات اعم از حامل‌هاي انرژي و خطوط انتقال است. اتحادية اروپا با التفات به سابقة منفي روسيه در استفاده از انرژي به عنوان سلاح سياسي در پي آن است تا با متقاعد كردن كشورهاي صادركنندة انرژي و همچنين احداث خطوط جديد انتقال اين منظور مهم را محقق كند. اين اتحاديه طي سال‌ها و ماه‌هاي اخير در اين زمينه اقدامات مختلفي را مطمح‌نظر قرار داده كه آخرين مورد از آنها برگزاري دو كنفرانس در باب انرژي خزر و راه‌هاي انتقال آن به اروپا يكي در بلغارستان و ديگري در تركمنستان است. به اعتقاد كارشناسان تصميمات مهمي در اين كنفرانس‌ها براي انتقال منابع انرژي خزر به اروپا اتخاذ خواهد شد كه اين تصميمات به ويژه بر منابع گاز اين حوزه متمركز خواهد بود. بر اساس اعلام خبرگزاري‌ها در اين دو كنفرانس دستور‌العمل‌هاي متفاوتي مطرح و مسيرهاي مختلفي براي انتقال منابع انرژي خزر به اروپا مورد بررسي قرار خواهد گرفت. اما وجه مشترك اين دو نشست به سان نشست‌ها و بحث‌هاي قبلي، بررسي برون‌رفت‌هاي ممكن براي رهايي اروپا از وابستگي به منابع نفت و گاز روسيه و خطوط لولة انتقال زير كنترل اين كشور به ويژه در اكراين و بلاروس است. در كنفرانس بلغارستان كه 24 آوريل زير عنوان كنفرانس «امنيت و همكاري» برگزار شد، دو موضوع مهم مورد بررسي قرار گرفت. موضوع اول و به عبارتي موضوع تكراري، بحث چگونگي متنوع‌سازي مبادي واردات گاز (از مسيرها و منابعي به جز روسيه) بود كه در اين راستا بحث‌هايي در خصوص دو خط لولة ناباكو و «جريان جنوبي» انجام شد. خط لولة «جريان جنوبي» به عنوان مسير جايگزيني به جاي ناباكو مطرح است و روسيه نيز بر خلاف خط لولة ناباكو با احداث اين خط لوله مخالفتي ندارد. بر اساس مطالعات انجام شده، ظرفيت اين خط انتقال 31 ميليون مترمكعب گاز در سال به اروپا است كه گاز مورد نياز براي آن يا از منابع گاز روسيه و يا اين كه از گازي كه از سوي روسيه از آذربايجان و كشورهاي آسياي مركزي خريداري شده و سپس از طريق منطقة قفقاز و تركيه به اروپا انتقال خواهد يافت، تأمين مي‌شود. با اين اوصاف، اين خط لوله منظور اصلي اتحادية اروپا در رهايي از وابستگي به روسيه را تأمين نمي‌كند، به همين واسطه بسياري از كشورهاي اروپايي همچنان از خط لولة ناباكو حمايت كرده و بر ساخت هرچه سريع‌تر آن تأكيد دارند. همان طور كه در مطالب پيشين ويژة ايراس نيز اشاره شده، براي خط لولة ناباكو نيز ظرفيت 31 ميليون مترمكعب در سال در نظر گرفته شده كه از طريق آن منابع گاز آسياي مركزي، آذربايجان و خاورميانه (احتمالاً از جمله ايران) پس از طي مسير از منطقة قفقاز به اروپا منتقل خواهد شد. به تأكيد خبرگزاري‌ها كشورهاي اروپايي در كنفرانس صوفيه تصميم‌ نهايي خود را در باب اولويت برساخت يكي از اين خطوط لوله را اتخاذ خواهند كرد. با اين ملاحظه به نظر مي‌رسد اتحادية اروپا در آستانة تصميم سختي قرار گرفته كه طي آن يا بايد با اعتماد به مسكو به معامله‌اي كلان و بلندمدت (خط لولة جريان جنوبي) با آن دست زده و به تبع آن، با توجه به سابقة منفي روسيه در استفاده از انرژي به عنوان سلاح سياسي خطرات اين تصميم را نيز بپذيرد. سناريوي دوم اين است كه كشورهاي اروپايي بر بي‌اعتمادي خود به روسيه تأكيد گذاشته و بر ضرورت رهايي از وابستگي به اين كشور و طراحي راهبردي آتي انرژي اروپا، بدون روسيه تأكيد كنند. در اين ميان، به ويژه كشورهاي اروپاي شرقي كه پيش از اين سابقة تعامل سخت را با شوروي داشته، در دورة پساشوروي نيز با رويكردهاي تهاجمي روسيه مواجه بوده‌اند و به ويژه در تقابل‌هاي گازي مسكو با كيف از جمله در ژانوية 2009 با قطع گاز مواجه شده و به تبع آن مشكلاتي را متحمل شده‌اند، با تأكيد بر عدم تغيير روية مسكو در استفاده از انرژي به عنوان سلاح سياسي، با طراحي هرگونه راهبرد انرژي بلندمدتي كه روسيه در آن دخيل باشد مخالفند. به همين لحاظ، آنها تنها از خطوط لوله‌اي كه زير كنترل روسيه نباشد و در اين مورد خاص از خط لولة ناباكو حمايت مي‌كنند. اما كشورهاي قدرتمندتر اتحادية اروپا از جمله آلمان كه واجد روابط گسترده و تاريخي با روسيه هستند و با اين كشور قراردادهاي بلندمدتي در حوزه انرژي منعقد كرده‌اند بر معامله با روسيه تأكيد داشته و معتقدند امكان دستيابي به تعاملي مثبت با اين كشور همچنان وجود دارد. در سوي ديگر و در تركمنستان نيز اولين كنفرانس بين‌المللي اين كشور در حوزة انرژي با حمايت سازمان ملل زير عنوان «انتقال باثبات و مطمئن انرژي و نقش آن در توسعه و همكاري پايدار بين‌المللي» برگزار خواهد شد. در اين كنفرانس نيز تمركز بر موضوع امنيت انرژي به ويژه منابع گاز درياي خزر و خصوصآً تركمنستان است. اين كنفرانس در حالي برگزار مي‌شود كه اخيراً روابط تركمنستان با شريك سنتي خود گازپروم به واسطه وقوع انفجار در خط لولة انتقال گاز اين كشور به روسيه كه اسباب قطع گاز صادراتي آن شد، دچار تنش شده است. شايان ذكر است كه اخيراً روسيه با عقد قراردادهاي بلندمدت تقريباً تمام گاز توليدي تركمنستان را خريداري كرده و به‌رغم اينكه انفجار در خاك تركمنستان حادث شد، اما مقامات تركمني گازپروم را مسئول اين انفجار و قطع صادرات مي‌دانند. با اين وجود، به نظر نمي‌رسد كه مقصود عشق‌آباد از برگزاري اين كنفرانس افزايش فشار بر گازپروم باشد.موضوع حائز تأمل ديگر در آستانة برگزاري اين كنفرانس عقد يك قرارداد انرژي ميان تركمنستان با يك شركت‌ آلماني است كه اسباب عصبانيت مسكو را فرآهم آورد. مقامات روس، با عنايت به تلاش‌هاي كشورهاي اروپايي براي متقاعد كردن عشق‌آباد به ورود به پروژة ناباكو، اين قرارداد را در همان راستا و تلاشي براي مجاب كردن تركمنستان براي مشاركت جدي در ناباكو دانسته و امضاء آن را نيز به منزلة چراغ سبز عشق‌آباد به بروكسل تعبير مي‌كنند. جالب تأمل اين كه، شركت طرف قرارداد تركمنستان، شركت انرژي «آردبليو‌اي» است كه يكي از سهام‌داران اصلي خط لولة ناباكو نيز است. از آنجا كه اين گونه تحركات در تضاد با هدف گازپروم در تسلط بر منابع نفت و گاز و خطوط لولة انرژي حوزة «سي‌آي‌اس‌» است، مقامات روس نيز تلاش خود را براي حفظ عشق‌آباد در حوزة نفوذ خود به كار بسته‌اند كه سفر ايگور سچين، معاون متنفذ پوتين، الكسي ميلر، مدير عامل گازپروم و سرگئي ش‌ماتن‌كو، وزير انرژي روسيه به عشق‌آباد براي شركت در كنفرانس انرژي اين كشور را در همين راستا و به عبارتي براي ممانعت از سمت‌گيري عشق‌آباد به سوي اروپا قابل ارزيابي است. با اين وجود، همان طور كه مقامات تركمني نيز در برخي مقاطع نشان داده‌اند، بي‌تمايل به قطع وابستگي ساختاري به برادر برزگ‌تر خود نيستند و متنوع‌سازي بازارهاي فروش گاز خود را با پويايي بيشتر در سياست خارجي و و افزايش نقش اين كشور در حوزه‌هاي منطقه‌اي‌ و بين‌المللي مرادف مي‌دانند. لذا، مقامات اين كشور وضعيت موجود را فرصتي براي تحقق اين منظور مي‌دانند، اما بر اين نكته تأكيد دارند كه مشاركت آنها با شركاء اروپايي خود به معني قطع روابط با روسيه نخواهد بود، بلكه متنوع‌‌سازي شركاء خارجي جزئي‌ از راهبرد اين كشور در عرصة خارجي براي پويايي بيشتر در اين عرصه است. با وجود اين تلاش‌ها، نگاهي دقيق‌تر به منابع گاز آذربايجان، تركمنستان و قزاقستان (در صورت الحاق به خط لولة ناباكو) گواه آن است كه اين ذخاير كفاف نياز اروپا به گاز را نخواهد كرد و نمي‌توان آنها را جايگزيني براي روسيه دانست. با اين ملاحظه، در صورت نهايي شدن تصميم اروپا به احداث خط لولة گازي ناباكو، آنها چاره‌اي جز افزودن كشورها جديد توليدكنندة گاز به اين خط لوله براي توجيه اقتصادي آن نخواهند داشت كه همين مسئله فرصتي مغتم براي ايران است تا با اتكاء به زيرساخت‌ها و منابع عظيم گاز خود، به بازيگري مهم در بازار انرژي اروپا تبديل شده و به تبع آن توان نفوذ‌گذاري خود را در عرصة خارجي تقويت كند.