علی اکبر قیومی

سیاست خارجی یک کشور اگرچه از ظاهری آراسته و جذاب برخوردار است و شنیدن این عنوان مردم را به یاد دیپلمات های خوش پوش و سفرهای مداوم بین المللی می اندازد اما در عمل پیچیده ترین میدان رویارویی یک نظام با انواع فرصت ها و تهدیدهای بیرونی است. همین پیچیدگی، همچنانکه طراحی الگوها و عملکرد موفق و مؤثر را در این حوزه با مشکل مواجه می سازد، قضاوت در مورد کامیابی و یا عدم توفیق در آن نیز با دشواری روبرو می کند.صحنه سیاست خارجی و عالم دیپلماسی به راستی پهنه جنگی تمام عیار است؛ چراکه تمامی کشورها با تمام قوا منافع ملی خود را دنبال می کنند. در این فضا تقریباً هیچ دوستی برای یک کشور وجود ندارد. اگرچه ما براساس دیدگاهی برخاسته از نجابت ایرانی و اسلامی کشورهای دنیا را به دوگروه دوست و دشمن تقسیم می کنیم، اما ناکارآمدی و غیرواقعی بودن این دیدگاه در عمل کاملاً به اثبات رسیده است. آنچه در سیاست بین الملل از آن به عنوان دوستی یاد می شود همکاری و همراهی در جهت تامین منافع مشترک است و نه دوستی و علاقمندی به معنایی که در عالم مناسبات فردی معمول و مرسوم است.سیاست خارجی عهده دار تامین منافع ملی است و بنابراین برای داشتن تصویری روشن از آن باید با مفهوم منافع ملی بیشتر آشنا شد. اگرچه تعریف منافع ملی، مانند بسیاری از دیگر کلید واژه ها در علوم انسانی و اجتماعی کار چندان ساده ای نیست، اما پنج محور زیر را می توان مولفه های اساسی منفع ملی دانست: