نشست آلماآتي؛ استمرار تقابل آبي در آسياي مرکزی
هرچند طي سالهاي اخير نشستها و مذاكرات مختلفي پيرامون حل اين اختلافات
ميان كشورهاي پايين و بالادست به صورت دو و چندجانبه صورت گرفته، اما تا
كنون هيچ توافقي جامع در اين خصوص تحصيل نشده است. در همين راستا، اخيراً
نيز نشستي در آلماآتي برگزار شد كه هرچند سران كشورهاي آسياي مركزي در
مقام رؤساي صندوق نجات درياچة اُرال در آن شركت كرده و دستورجلسة آن نيز
اتخاذ تدابيري براي حفظ و به عبارتي نجات درياچة اُرال بود، اما طبق معمول
بحثها به موضوع آب و مديريت منابع آب منطقة آسياي مركزي نيز انجاميد.
همان طور كه در مطالب پيشين ويژة ايراس نيز اشاره شده، موضوعي كه طي
سالهاي اخير بيشتر تنشهاي را ميان كشورهاي منطقه در خصوص موضوع آب
برانگيخته، مسئله ساخت سد و نيروگاههاي برقآبي در كشورهاي بالادست از
جمله تاجيكستان و قرقيزستان است كه به ويژه ازبكستان را به واكنش واداشته
است. مقامات ازبك بارها اعتراض خود را نسبت به ساخت سد و نيروگاه برقآبي
راگون در تاجيكستان و سد و نيروگاههاهاي برقآبي كامبارتينسكي يك و دو
در قرقيزستان اعلام داشته و تأكيد كرده كه اين امر وضعيت توزيع آب در
آسياي مركزي را به نحو قابل ملاحظهاي پيچيدهتر كرده و جريان آب به
ازبكستان را هرچه بيشتر كاهش خواهد داد.
همان طور كه اشاره شد، مقامات ازبك با تأكيد بر مشترك بودن منابع آب آسياي مركزي بر اين باروند كه كشورهاي بالادست براي ساخت سد و نيروگاههاي برقآبي بايد رضايت كشورهاي پائيندست را جلب كرده و اين اقدامات را زير نظر سازمان ملل انجام گيرد. در مقابل، تاجيكستان و قرقيزستان كه به ويژه طي سالهاي اخير با مشكلات عديدة اقتصادي از جمله در حوزة انرژي مواجه بوده و توان خريد نفت و گاز به قيمتهاي جهاني ندارند، ساخت سد و نيروگاههاي برقآبي را براي مصارف داخلي و صادرات به ساير كشورها براي ايجاد مجاري جديد ارزي مجدانه مطمحنظر قرار دادهاند.
با اين ملاحظه، امام علي رحمان، رئيسجمهور تاجيكستان و كورمانبِك باقييف، رئيسجمهور قرقيزستان در نشست آلماآتي مجدداً با برشمردن مشكلات كشورهاي خود، ساخت سد و نيروگاههاي برقآبي را حق طبيعي خود دانستند. موضوع جالب تأمل نشست آلماآتي، هماهنگ شدن مواضع تاجيكستان و قرقيزستان در برابر فشارهاي كشورهاي پائين دست به ويژه ازبكستان بود كه طي آن رحمان و باقييف در اقدامي هماهنگ به صراحت تأكيد كردند كه به واسطة مشكلات داخلي به هيچ وجه در ساخت سد و نيروگاههاي برقآبي تجديدنظر نخواهند كرد. آنها در عين حال تأكيد كردند كه بهرغم مدعاي ازبكستان ساخت اين سدها، وضعيت توزيع آب در آسياي مركزي را بدتر نخواهد كرد. حتي باقييف خواستار پرداخت مبلغي از سوي كشورهاي پائيندست به واسطه اقدام كشورهاي بالادست براي ذخيرة آب براي مصرف در مواقع لزوم شد. جالب تأمل اينكه نمايندة بانك جهاني نيز كه در نشست آلماآتي حضور داشته، ضمن همراهي با باقييف، تلاش كشورهاي بالادست در ساخت سد را اقدامي مثبت براي ذخيره و استفادة بهينة از منابع آب آسياي مركزي دانسته و حتي خواستار مشاركت كشورهاي پائين دست در تأمين هزينههاي آن شده است.
به تأكيد ناظران موضعگيريهاي انعطافناپذير در اين نشست اسباب پيچيدهتر شدن وضعيت مديريت منابع آب در آسياي مركزي شد. به عبارت ديگر نشست آلماآتي نه تنها نتايج مثبتي به همراه نداشت، بلكه با تحولات حادث شده در اين نشست، وضعيت نسبت به گذشته پيچيدهتر نيز شد. در عين حال، باقييف خواستار برگزاري نشستهاي بيشتر ميان كشورهاي آسياي مركزي در سطح سران براي حل مشكلات در اين زمينه و دستيابي به برونرفتي مرضالطرفين براي حل مشكلات در خصوص استفاده از منابع آب آسياي مركزي شد. در سوي مقابل، رهبران ازبكستان، تركمنستان و قزاقستان در موضعي مشترك، اقدام دولتهاي بالادست (تاجيكستان و قرقيزستان) در ساخت سد و نيروگاه برقآبي را منطقي ندانسته و تأكيد كردند كه اين اقدام بايد با رضايت و مشورت كشورهاي پائيندست صورت گيرد. با اين ملاحظه، به نظر ميرسد كه گروهبنديهاي جديدي در آسياي مركزي حول مسئلة آب در حال شكلگيري است كه رفع نهايي مسئله را با دشواريهاي بيشتري مواجه ميكند.
به هر تقدير، هرچند اختلافنظرها در خصوص مسئلة آب در آسياي مركزي، با التفات به مواضع انعطافناپذير طرفين، مشكلي نيست كه در كوتاه مدت حل شود، اما با عنايت به توان قابل ملاحظة كشورهاي پائين دست در منابع نفت وگاز و نياز كشورهاي بالادست به اين منابع، به نظر ميرسد اين كشورهاي ميتوانند با توافق در خصوصو معامله آب با منابع نفت و گاز در كوتاه مدت به راهحل موقت دست يافته و در براي بلندمدت نيز به طراحي ساختاري مرضيالطرفين مبادرت كنند.
همان طور كه اشاره شد، مقامات ازبك با تأكيد بر مشترك بودن منابع آب آسياي مركزي بر اين باروند كه كشورهاي بالادست براي ساخت سد و نيروگاههاي برقآبي بايد رضايت كشورهاي پائيندست را جلب كرده و اين اقدامات را زير نظر سازمان ملل انجام گيرد. در مقابل، تاجيكستان و قرقيزستان كه به ويژه طي سالهاي اخير با مشكلات عديدة اقتصادي از جمله در حوزة انرژي مواجه بوده و توان خريد نفت و گاز به قيمتهاي جهاني ندارند، ساخت سد و نيروگاههاي برقآبي را براي مصارف داخلي و صادرات به ساير كشورها براي ايجاد مجاري جديد ارزي مجدانه مطمحنظر قرار دادهاند.
با اين ملاحظه، امام علي رحمان، رئيسجمهور تاجيكستان و كورمانبِك باقييف، رئيسجمهور قرقيزستان در نشست آلماآتي مجدداً با برشمردن مشكلات كشورهاي خود، ساخت سد و نيروگاههاي برقآبي را حق طبيعي خود دانستند. موضوع جالب تأمل نشست آلماآتي، هماهنگ شدن مواضع تاجيكستان و قرقيزستان در برابر فشارهاي كشورهاي پائين دست به ويژه ازبكستان بود كه طي آن رحمان و باقييف در اقدامي هماهنگ به صراحت تأكيد كردند كه به واسطة مشكلات داخلي به هيچ وجه در ساخت سد و نيروگاههاي برقآبي تجديدنظر نخواهند كرد. آنها در عين حال تأكيد كردند كه بهرغم مدعاي ازبكستان ساخت اين سدها، وضعيت توزيع آب در آسياي مركزي را بدتر نخواهد كرد. حتي باقييف خواستار پرداخت مبلغي از سوي كشورهاي پائيندست به واسطه اقدام كشورهاي بالادست براي ذخيرة آب براي مصرف در مواقع لزوم شد. جالب تأمل اينكه نمايندة بانك جهاني نيز كه در نشست آلماآتي حضور داشته، ضمن همراهي با باقييف، تلاش كشورهاي بالادست در ساخت سد را اقدامي مثبت براي ذخيره و استفادة بهينة از منابع آب آسياي مركزي دانسته و حتي خواستار مشاركت كشورهاي پائين دست در تأمين هزينههاي آن شده است.
به تأكيد ناظران موضعگيريهاي انعطافناپذير در اين نشست اسباب پيچيدهتر شدن وضعيت مديريت منابع آب در آسياي مركزي شد. به عبارت ديگر نشست آلماآتي نه تنها نتايج مثبتي به همراه نداشت، بلكه با تحولات حادث شده در اين نشست، وضعيت نسبت به گذشته پيچيدهتر نيز شد. در عين حال، باقييف خواستار برگزاري نشستهاي بيشتر ميان كشورهاي آسياي مركزي در سطح سران براي حل مشكلات در اين زمينه و دستيابي به برونرفتي مرضالطرفين براي حل مشكلات در خصوص استفاده از منابع آب آسياي مركزي شد. در سوي مقابل، رهبران ازبكستان، تركمنستان و قزاقستان در موضعي مشترك، اقدام دولتهاي بالادست (تاجيكستان و قرقيزستان) در ساخت سد و نيروگاه برقآبي را منطقي ندانسته و تأكيد كردند كه اين اقدام بايد با رضايت و مشورت كشورهاي پائيندست صورت گيرد. با اين ملاحظه، به نظر ميرسد كه گروهبنديهاي جديدي در آسياي مركزي حول مسئلة آب در حال شكلگيري است كه رفع نهايي مسئله را با دشواريهاي بيشتري مواجه ميكند.
به هر تقدير، هرچند اختلافنظرها در خصوص مسئلة آب در آسياي مركزي، با التفات به مواضع انعطافناپذير طرفين، مشكلي نيست كه در كوتاه مدت حل شود، اما با عنايت به توان قابل ملاحظة كشورهاي پائين دست در منابع نفت وگاز و نياز كشورهاي بالادست به اين منابع، به نظر ميرسد اين كشورهاي ميتوانند با توافق در خصوصو معامله آب با منابع نفت و گاز در كوتاه مدت به راهحل موقت دست يافته و در براي بلندمدت نيز به طراحي ساختاري مرضيالطرفين مبادرت كنند.
+ نوشته شده در پنجشنبه دهم اردیبهشت ۱۳۸۸ ساعت 5:9 توسط حسین بیات
|
هدف این وبلاگ اطلاع رسانی صرف است با انتخاب خبرها و تحلیلی هایی که مهم به نظر می رسد