محمد جواد ظریف وزیر امور خارجه سابق ایران در دسامبر سال 2018 در نشست دوحه تصریح کرد: اگر هنری وجود داشته باشد که ما آن را در ایران به کمال رسانده ایم و می توانیم آن را به دیگران بیاموزیم، هنر دور زدن تحریم هاست." بیژن زنگنه وزیر نفت سابق ایران هم در پایان سال 2020 اعلام کرد: "آنچه که ما صادر می‌کنیم به نام ایران نیست. اسناد و همچنین مشخصات محموله ها تغییر می کنند."

روش ‌های فراوانی وجود دارد که ایران با توسل به آنها توانسته است با موفقیت از بخش عمده تحریم‌هایی که طی همه این سال‌ ها علیه تهران اعمال شده بود فرار کند و همه اینها در کتاب جدید من درباره بازارهای جهانی نفت به صورتی عمیق تحلیل شده ‌اند. با این حال، چندین مورد از این اقدامات با کمک عراق –همسایه ایران- انجام شدند, کشوری که ایران همچنان هنوز از طریق ترکیبی از عوامل سیاسی، اقتصادی و قومی نفوذ قابل توجهی بر آن دارد و این فرآیند از طریق نیروهای نیابتی ایران در منطقه تقویت شده است. راهبرد اصلی صرفاً شامل "تغییر نام تجاری" نفت ایران به عنوان نفت عراق -که به طور کلی به عنوان یک کشور صادرکننده نفت تحریم نشده است - و سپس انتقال آزادانه آن به هر مقصد مورد نظر عراق می شود. بخش عمده ای از این کار را می توان از طریق زیرساخت های صادرات نفت خام موجود عراق، از جمله محموله های نفت خام بسیار بزرگ بارگیری شده در جنوب بصره و اطراف آن انجام داد. این اقدام همچنین می ‌تواند به صورت مستقیم از طریق بندر جیهان ترکیه از طریق خطوط لوله نفت خام که از منطقه نیمه خودمختار عراق در کردستان عبور می ‌کند به سوی جنوب اروپا انجام شود، اگرچه این فرآیند طی سال‌ها در معرض اختلالات مداوم بوده است. همچنین برنامه‌هایی برای احداث خطوط لوله بیشتر از عراق گرفته تا اردن و سوریه وجود دارد.

این روش‌های صادرات نفت خام از عراق را می ‌توان در صورت لزوم با روش‌های مختلف مرتبط با کشتی تکمیل کرد. این موضوع نیز در کتاب جدید من درباره بازارهای جهانی نفت نیز به طور عمیق تحلیل شده است. یکی از اقدامات اساسی در این زمینه شامل غیر فعال کردن "سیستم شناسایی خودکار" در کشتی‌ های حامل نفت ایران می شود. همان ‌طور که خود زنگنه هم گفت در اسناد مربوط به حمل ‌و نقل نیز دروغ‌هایی درباره مقصد این نفت گفته شده است. در اروپا، این نفت - که همه آنها با تخفیف فروخته می شوند- به برخی از بنادر جنوب اروپا از جمله بنادر آلبانی، مونته نگرو، بوسنی و هرزگوین، صربستان، مقدونیه و کرواسی منتقل می شوند که کمیسیون تجاری نفت نظارت کمتری بر آنها دارد. این نفت از آنجا، می تواند به آسانی از طریق مرزها به مصرف کنندگان بزرگ نفت اروپا، از جمله از طریق ترکیه، منتقل شود.

برای محموله‌ های به مقصد کشورهای آسیایی، روش قابل اعتماد شامل مالزی (و تا حدی اندونزی) می شود واین نفت با نفتکش‌هایی به چین منتقل می شوند. این نفتکش ها در دریا نفت خود را به نفتکش های با پرچم کشورهای دیگر منتقل می کنند. ایران همچنین توانست پرچم پاناما را بر فراز کشتی‌های خود به اهتزاز در آورد تا زمانی که آمریکا شروع به اجرای سختگیرانه تحریم‌های بخش کشتیرانی کرد. علاوه بر این، همانطور که در مناقشه بر سر نفتکش آدریان دریا 1 مشخص شد، ایران همچنان تأمین کننده اصلی نفت سوریه است. استفاده از این روش‌های مستقیم برای توانمند ساختن ایران به منظور فرار از تحریم‌های جانبی اعمال شده بر محموله‌های نفت خام، از زمان راه ‌اندازی کامل خط لوله گوریه-جاسک -که در زمان تکمیل شدن به ایران اجازه می‌دهد دست کم یک میلیون بشکه در روز نفت به هر نقطه از جهان صادر کند- شدت بیشتری یافته است.

شایان ذکر است در این مرحله تعدادی از گریدهای نفت خام روسیه از نظر مشخصات به گریدهای موجود در ایران و عراق به شدت نزدیک هستند. در واقع، این شباهت موجود در نفت روسیه، ایران و عراق، برای مدت زمانی طولانی دلیل این موضوع بوده است که چرا همه قراردادهای همکاری 10 ساله روسیه با ایران شامل این "تفاهم" از سوی تهران بوده است که نباید در تلاش برای ارسال مقادیر قابل توجهی از نفت سبک (یا گاز) خود به اروپا باشد زیرا این اقدام جریان نفت خام (و گاز) روسیه به اروپا و قدرت ژئوپلیتیک ناشی از آن را به چالش خواهد کشید.

منابع نزدیک به وزارت نفت ایران هفته گذشته در گفتگو با اویل پرایس اعلام کردند طی سفر اخیر الکساندر نوواک معاون نخست وزیر روسیه, "تغییر قابل توجهی" در این توافقنامه طولانی مدت قبلی در ارتباط با مرزبندی "ظاهری" جریان نفت خام از روسیه، ایران و عراق ایجاد شده است. یک منبع در گفتگو با اویل پرایس گفت: "اساس یک ترتیب جدید در ارتباط با جریان نفت خام از روسیه/ایران/عراق در نشست های برگزار شده در ماه ژانویه در مسکو -زمانی که ابراهیم رئیسی رئیس جمهور ایران به روسیه سفر کرد- تعیین شد.

در حال حاضر نکته کلیدی برای روسیه در همه این موارد، شامل راهبردهای ایران برای دور زدن تحریم ها و انتقال نفت خام به چین نمی شود بلکه شامل راهبردهای ایران برای انتقال نفت به اروپا می شود. بر اساس برآوردهای خود اتحادیه اروپا، پیش بینی می شود تحریم‌های اتحادیه اروپا حدود 2.3 میلیون بشکه نفت صادراتی روسیه طی شش ماه و 1.2 میلیون بشکه دیگر از محصولات پالایش شده روسیه تا پایان سال را تحت تأثیر قرار دهد. از نظر روسیه، همه روش‌های ایران برای دور زدن تحریم‌ها اکنون در اختیار مسکو نیز قرار دارد .

بر اساس اظهارات هفته گذشته علاء الیاسری مدیر کل سازمان دولتی بازاریابی نفت عراق به کمیته نفت، گاز و منابع طبیعی پارلمان عراق، این شرکت دولتی با نهادهای تجاری فرانسوی درباره امکان تامین نفت خام اروپا گفتگو کرده است. الیاسری گفت عراق برای فرآوری نفت خام خود، پالایشگاه های جهانی را هدف قرار داده است، که این اقدام سبب فراهم شدن این فرصت برای دومین تولید کننده بزرگ اوپک می شود تا از تلاش های اروپا برای یافتن منابع جایگزین نفت روسیه بهره مند شود. همانطور که اویل پرایس چندین بار تاکید کرد، عراق تا زمانی که محدودیت‌های موجود در بخش زیرساخت نفت خام خود را بر طرف نکند، هیچ نفت اضافی برای ارسال به کشورهای دیگر را ندارد.

جالب اینجاست در همان زمانی که عراق احتمال عرضه ناگهانی و فراوان نفت از این کشور را مطرح کرد، دمیتری پسکوف سخنگوی کرملین اعلام کرد روسیه در حال انجام "اقدامی هدفمند و نظام مند است که به ما امکان می دهد پیامدهای منفی ناشی از تحریم های اروپا بر بخش نفتی روسیه را به حداقل برسانیم." این اظهار نظر با مجموعه ای از اظهارات با محتوای مشابه از سوی سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه طی هفته های اخیر مبنی بر اینکه این کشور در حال یافتن راه های جدیدی برای ادامه تجارت با کشورهایی است که می خواهند بدون توسل به ساز و کار مالی غرب به مراودات تجاری با مسکو ادامه دهند، همراه شد. او در سخنانی در سفر به هند گفت: "تردید ندارم برای دور زدن موانع مصنوعی که تحریم‌های یکجانبه غیر قانونی غرب ایجاد می ‌کند، راهی پیدا می ‌شود. این موضوع به حوزه همکاری های نظامی-فنی نیز مربوط می شود."