رولا خلف ـ فاینانشال تایمز

شليك اولين ماهواره ايرانى، بعد از دو هفته از روى كار آمدن اوباما در كاخ سفيد، پيام كاملا واضحى از ايران به ايالات متحده است كه ايران كاملا مصمم است اگر بخواهد مذاكره و گفتگو نمايد، تنها از موضع قوى با ايالات متحده خواهد بود.
در اين راستا شليك اين موشك واضح‌ترين پيام در اين سلسله پيام‌ها بود كه موجب نگرانى شديدى در غرب شد، ولى پيام‌هاى ديگرى نيز وجود داشت مانند ممانعت ايران از ورود تيم آمريكائى بدمينتون به مسابقات ورزشى در ايران. همچنين اعمال فشار بر شوراى فرهنگى بريتانيا كه هفته گذشته تصميم گرفت فعاليت‌هاى خود را در تهران متوقف كند.
البته اين رويدادها، حاكى از آن نيست كه گفتگو و مذاكره ايران و آمريكا كه جهان منتظر آن است، آغاز نشود؛ بلكه به اين معنى است كه هر قدم اين مذاكره همراه با درگيرى خواهد بود. همچنين در اين اثنا ممكن است احتمال عصبانيت و سوء تفاهم از دو طرف وجود داشته باشد.
من ده روز در ايران بودم و از شهرهاى مختلف بازديد كردم، ولى آنچه كه مرا واقعا شوكه نمود، شك و ترديدى بود كه در ذهن ايرانيان نسبت به آمريكائى‌ها وجود دارد. علیرغم اينكه بسيارى از ايرانى‌هایى كه با آنها ديدار كردم از اهميت بهبود روابط بين ايران و ايالات متحده خبر مى‌داند ولى تعداد اندكى از آنها اميدوار بودند كه آمريكائى‌ها حاضر شوند امتيازهاى كافى بدهد كه اين گفتگو و مذاكره امر ممكنى گردد.
احساس دشمنى كه در ايران نسبت به آمريكائى‌ها وجود دارد به مراتب بيشتر از دشمنى است كه در كشورهاى عربى وجود دارد، شايد اين امر ناشى از نظام مستقلى است كه بعد از انقلاب اسلامى ايران در سال 1979 بوجود آمد، هر چند كه سياست‌هاى بوش اخيرا اين اختلاف بين ايران و كشورهاى عربى در دشمنى با آمريكا را كاهش داده است.
در داخل ايران اصلاح‌طلبان، علاقه و اميد بيشترى نسبت به سياست‌هاى اوباما از خود نشان مى‌دهند، ولى خارج از محيط اصلاح‌طلب‌ها، هر بار سخنرانى بلندبالا از افراد مختلف در مورد اذيت و آزارهاى ايالات متحده به جهان و بخصوص به ايران سخن به میان می‌آید.
از طرف ديگر ايران نيز بايد به سؤال‌هاى بسيارى پاسخ بدهد. ايران تاكنون نتوانسته اعتماد جهانيان را نسبت به اهداف فعاليت‌هاى هسته‌اى خود جلب كند. همچنين مشكلات فراوانى را در جاهاى ديگر ايجاد كرده است. ايرانيان اين موضوعات را موضوعاتى ساده مى‌دانند و در مقابل توقعات و انتظارات بسيارى از ايالات متحده دارند. علاوه بر اين لحن حاكم بر روابط اين دو كشور بسيار تند است و زمينه‌اى براى گفتگو در مورد آينده روابط ايجاد نمى‌كند.
در سفرم به ايران، يكى از صريح‌ترين گفتگوها را با هيات تحريره روزنامه مستقل خبر در شيراز داشتم كه يكى از استان‌هاى جنوبى ايران است. آنها علاقه زيادى براى ديدن خبرنگاران بريتانيايى از خود نشان دادند، تا آنجا كه سه ساعت تاخير ما را تحمل كرده و با سينى‌هاى پر از ميوه و شيرينى منتظر ما ماندند.
در اين گفتگو، مسائلى كه آنها اصرار داشتند توضيح دهند، اين بود كه ايالات متحده واقعا بايد از نيت‌هاى بد خود برگشته باشد و اين را قبول كند كه ايران يك كشور قوى و داراى تكنولوژى علمى است كه بدون كمك غرب به اين پيشرفت رسيده است.
ولى از طرف ديگر پرتاب ماهواره صنعتى توليد داخل، برنامه هسته‌اى ايران كه جهان را نگران ساخته از ديد آنها مايه عزت و افتخار آنها است و در مورد مجازات بين‌المللى كه بر ايران اعمال شده تا بلندپروازي‌هاى هسته‌اى ايران را محدود نمايند، مى گويند که تلاش‌هاى ايران براى پيشرفت هزينه‌هاى زيادى دارد، مانند اقتصاد درونگرا و پر از مانع، عدم استفاده از سرمايه‌هاى خارجى براى استفاده در صنعت نفت و گاز و ارتش بزرگى از بیكارانى كه تحصيلكرده دانشگاه نيز هستند. آنها تاكيد مى‌كنند كه حاضر هستند هزينه اين پيشرفت‌ها را بپردازند.
البته در اين ميان ايرانيانى هستند كه مى‌توانند بين ارزش‌ها و واقعيت‌ها، حكيمانه و با دور انديشى قضاوت كنند. آنها توقع دارند كه در نهايت واقع‌گرايى بر امور حاكم شود و هم ايران و هم ايالات متحده براى ايجاد روابط بهتر حاضر به امتيازدهى شوند.
در اين راستا شايد بزرگ‌ترين مانعى كه ايالات متحده در مسير خود براى آغاز مذاكره با ايران اين است كه به صورت مصنوعى و يا به صورت واقعى براى خود ارزش بسيارى قائل هستند كه در واقع ايالات متحده نمى‌تواند نسبت به اين امر بى‌تفاوت باشد. آمريكا در نهايت مجبور است اين ارزشى كه ايران برای خود قائل است را مورد توجه قرار داده و علاوه بر اين ايالات متحده بايد چندين دهه دشمنى و سوء تفاهم بين ايران و خود را هم مورد ملاحظه قرار دهد.