اين کارخانه در ابتدا 150 زوج محصول داشت. کارخانه، کفش ملي نام گرفت که ملي شدن نفت را در ذهن مردم و مشتريان تداعي مي کرد. رحيم ايرواني با خريد تعداد زيادي از خانه هاي مهرآباد کارخانه خود را گسترش داد. او در يکي از زمين هايي که خريده بود مسجدي را نيز احداث کرد. تا سال 1337 در ايران کفش هاي چرمي توليد نمي شد اما بعد از اين سال،به دنبال تاسيس کارخانه هاي چرم ، توليد کفش چرم نيز در کفش ملي آغاز شد.
 
در اين زمان رقباي عمده کفش ملي کفش هاي وارداتي بودند که از چکسلواکي وارد مي شدند.از سال 47 به بعد در کنار توليد کفش محصولاتي مثل جوراب ، تويد آستر و بند کفش و مواردي ديگر اقدام نمود.
 
در سال 47 بعد از موفقيت توليد کفش در مهرآباد جنوبي مرحله سوم توسعه صنعت کفش ايران در کيلومتر 18 جاده قديم کرج در اسماعيل آباد شروع شد. وي زميني به مساحت 400هزار متر خريد و پارک صنعتي کفش ملي فعاليت خود را رسما در اوايل سال هاي دهه 50 آغاز کرد. در اين زمين نقشه احداث 400 خانه سازماني براي کارگران در نظر گرفته شده بود. او با احداث اين خانه ها به دنبال کاهش هزينه رفت و آمد کارگران و هزينه نقل و انتقال آنان بود.
 
در کارخانه کفش ملي تا سال 1350 انواع مختلفي از کفش مثل کفش ورزشي ، کفش براي روزهاي باراني،چکمه،پوتين،دمپايي،کفش کتاني،کفشهاي بچه گانه و کفش ايمني توليد مي شد.
به تدريج گنجايش کارخانه مهرآباد زياد شد به طوريکه روزانه 12هزار و 500 جفت کفش در کارخانه کفش ملي توسط 2هزار و 500 کارگر استخدام شده توليد مي شد.
 
ايرواني طي سال هاي 1335 تا 1357 بيش از 50 شرکت صنعتي و تجاري تاسيس و در زمينه توليد انواع کفش در بيش از 25 شرکت صنعتي با شرکاي داخلي و خارجي مشارکت داشت.
 
جالب است بدانيد که رحيم ايرواني در سال 1343 شرکتي به نام شرکت کانون مشاوره اقتصادي را به منظور تربيت و پرورش 22 کودک دو ماهه تا 2ساله تاسيس کرد تا در آينده اين کودکان از مديران بنگاه هاي صنعتي او بشنود.قرار بر اين شد قسمت عمده بودجه کانون به مصارف تحصيلي اين اطفال برسد و لوازم خوارک پوشاک و وسايل زندگي ساده و کم خرج باشد. همچنين هيچ کدام از اين اطفال نيز پس از رسيدن به سن 18 سالگي هيچ تعهدي نسبت به کانون ندارند و مختارند که هرجور که خواستند در اجتماع زندگي کنند.فقط انتظار موسسه اين است که نسبت به تحصيل جدي باشند و تمسک به دين اسلام و حسن اخلاق را پيشه خود سازند.با وقوع انقلاب اسلامي ايرواني اين کودکان را که آن زمان 14 تا 16 ساله بودند با خود به خارج از کشور برد .
 
در سال 57 سرمايه گذاري شرکت در مقايسه با سال 1355 به ميزان 741 ميليون ريال افزايش يافت . ايرواني علاوه بر تاسيس فروشگاه کفش کلي در سراسر کشور ويکسان سازي قيمت ها در فروشگاه هاي کفش ملي توانست به کشورهاي اروپاي شرقي و شوروي نيز کفش صادر کند. در کارخانه کفش ملي  طي 30 سال بيش از 10 هزار نفر در کارخانه مشغول به کار بودند.
 
شرکت کفش ملي با وقوع انقلاب مصادره و ملي شد و متاسفانه به دلايلي مثل ضعف مديريت و واگذار نکردن آن به بخش خصوصي متحمل 4 ميليادر زيان خالص و 800ميليون تومان زيان انباشته شد.
 
ايرواني بعد از 25 سال مصادره کارخانه با روي کار آمدن هر مدير جديدي به وي تلفن مي زد و انتصابش را به مديريت تبريک مي گفت و او را به حفظ شرکت تشويق مي کرد زيرا معتقد بود که چند هزار نفر از اين طريق زندگي مي کنند.ايرواني تا سال 57 در ايران زندگي مي کرد و بعد از آن با مهاجرت اجباري به آمريکا رفت.
 
وي ابتدا کارخانه کفش و چرمسازي را در بوستون آمريکا تاسيس کرد و سپس در قاهره کارخانه کفش استاندارد را تاسيس کرد.
 
رحيم ايرواني سرانجام در 12 بهمن 84 بعد از يک روز کامل کاري درگذشت.
 
اکنون فروشگاه هاي کفش ملي به عرضه توليدات صنايع کوچک و ديگر کارخانه ها تبديل شده اند.پارک صنعتي کفش ملي نيز انبار  شرکت هاي خودرو سازي است.هم اکنون  بعد از 32 سال،از پرسنل 10 هزار نفري گروه کفش ملي تنها 700 نفر باقي مانده اند که در کفش گنجه و بخش هاي بازرگاني مشغول به کار هستند.

کتاب شرح حال ایروانی

COVER_ Tojjar-Iravani.jpg

کتاب زندگی و کارنامه محمد رحيم متقی ايروانی از پيشتازان صنعت مدرن کفش و چرم و بنيانگذار گروه صنعتی ملی منتشر شد. اين کتاب در چهارده فصل به مطالعه زوايای مختلف زندگی محمد رحيم متقی ايرواني از کودکي تا سالهای پايانی زندگی او می پردازد.
محمد رحيم متقي ايرواني، يكي از پايه‌گذاران اصلي صنعت مدرن كفش در ايران است. او، از جمله فعالان اقتصادي و كارآفريناني بود كه مانند بيشتر كارخانه‌داران و بازرگانان ايراني، از نيمة دهة سي شمسي فعاليت صنعتي خود را آغاز کرد و در دهه چهل شمسي به يكي از اعضاي گروه صنعتگران بزرگ و عضوي از گروه برجسته اجتماعي‌ ـ ‌اقتصادي ايران بدل شد. هدف اصلي اين کتاب مطالعه زندگي و کارنامه او و تاثير آن بر تحول اقتصاد و اجتماع ايران در دهه 1340 و 1350 شمسي است. در فصل اول، کتاب شرايط تاريخي و جغرافيايي فعاليتهای خاندان ايرواني در اواخر دورة قاجار و حکومت پهلوي اول مطالعه کرده است. اين فصل، از اين نظر قابل توجه است که شکل‌گيري انديشة ترقي‌خواهي را در ميان تجار از صدر مشروطيت به بعد نشان مي‌دهد. رشد اين انديشه محصول گسترش روابط تجاري با کشور‌‌هاي ديگر و در مرحلة بعد جايگزيني پيشرفت‌‌‌هاي اقتصادي در تجارت و صنعت است که خود به آنچه نهضت مشروطيت، به عنوان يک جنبش اجتماعي و سياسي، در صحنة اقتصاد ايران به وجود آورد، بازمي‌گردد. در فصل دوم حوادث زندگي رحيم ايرواني را از زمان كودكي تا ازدواج مرور مي‌كند تا ريشه‌‌‌هاي شكل‌گيري شخصيت رحيم ايرواني در خانواد‌‌ه اي با زمينه‌‌‌هاي تجاري نشان دهد. کتاب نشان می دهد که وی در اين دوران زندگي پر تلاطمي داشته كه بر وي و فعاليت‌‌‌هاي آينده‌اش تأثير زيادي گذاشت. بنابر اين، در دو فصل بعدي اين تلاطمات مورد مطالعه دقيق تری قرار گرفته است. يعني دوراني که او محصل كالج اصفهان بود و فعاليت‌‌‌هاي اين كالج نه تنها از منظر شناخت نظام آموزشي ايران بعد از مشروطيت مهم است، بلكه در تأثيري كه بر شخصيت رحيم ايرواني گذاشت، تا فعاليت‌‌‌هاي اجتماعي، سياسي و صنفي او در دوران دانشجويي. در سه فصل بعد نويسندگان کتاب نشان داده اند که ايروانی چرا و چگونه به صنعت كفش وارد شد و چگونه در مدتي بيش از دو دهه يكي از واحد‌‌هاي بزرگ صنعتي در ايران را تأسيس و توسعه داد. بدين جهت روند خطي فعاليت‌‌‌هاي صنعتي او از ابتداي کارش در واحد‌‌هاي كوچك صنعتي خيابان خيام تا پارك صنعتي ملي در اسماعيل آباد، توسعه شركت‌هاي گروه صنعتي ملي بر حسب نوع فعاليت و ميزان مشاركت و مديريت ايراني‌‌‌‌ها و خارجي‌‌‌‌ها، و روابط کارگري در گروه ملي، مورد مطالعه قرار گرفته است. فصل هشتم کتاب نشان مي‌دهد چگونه رحيم متقي ايرواني در غياب برخي عناصر مهم براي يک راه اندازی بنگاه خانوادگي، عناصر جديدي به بنگاه‌داري وارد نمود، تا براي توسعة گروه صنعتي ملي، جايگزين عناصر غايب بنگاه خانوادگي خويش نمايد. فصل نهم و دهم به يکی از مهمترين جنبه هاي ميراث ايرواني يعني توسعة نظام توزيع مدرن كفش در ايران ‌پرداخته است. براي تحولي که ايرواني در نظر داشت، تغيير نظام توزيع سنتي کفش اجتناب‌ناپذير بود. بررسي واکنش بازار به رشد فروشگاه‌‌‌هاي کفش ملي و نحوة اثرگذاري گسترش اين فروشگاه‌ها بر فضاي خريد شهري در ايران، نشان مي‌دهد كه چگونه نظام توزيعي جديد توسعه يافت، درحالي‌كه واكنش شديدي نيز از سوي شبكه ي توزيع سنتي دريافت نكرد. علاوه بر اينها، کتاب يکي از مبهم‌‌ترين مسائل درخصوص چگونگي رشد تجار و صاحبان صنايع بزرگ در دوره پهلوي، يعني مسألة انباشت سرمايه به‌طور اعم و تأمين مالي طرح‌‌‌هاي سرمايه‌گذاري توسط رحيم ايرواني به‌طور اخص، را بررسي کرده است تا نشان دهد، صنعتگران بزرگ براي توسعه طرح‌‌‌هاي صنعتي خود تا چه حد از درآمد‌‌هاي نفتي به عنوان منبع سرشارِ تأمين مالي بهره مي‌بردند. همچنين، آيا نزديکي آن‌‌‌ها به دولت راهي براي انباشت سرمايه بود. کتاب به فعاليت‌‌‌هاي غيرانتفاعي ايرواني نيز پرداخته است. اين فعاليت‌‌‌‌ها نشان مي‌دهد كه آيا صنعتگران مدرن تنها به حداكثر سود بنگاه خودتوجه داشته‌اند، يانه؟ در فصل سيزدهم کتاب به رابطه رحيم ايرواني با حوزه سياست مي‌پردازد، تا مسئله مهم و مورد مناقشه اي را بررسي کند که آيا رحيم ايرواني و برخي از صنعتگران مدرن براي ايجاد شبکه روابط و اعتماد‌سازي، به وسيله نهاد صنفي خود، يعني اتاق بازرگاني، چه به عنوان يک گروه ذي‌نفع اجتماعي و چه به‌صورت يک گروه فشار قوي، وارد چانه‌زني و تأثيرگذاري بر سياست‌گذاران مي‌شدند و مي‌توانستند بر تصميمات اقتصادي دولت تأثير گذارند. فصل پاياني کتاب فعاليت‌‌‌هاي رحيم ايرواني و ميراث او در صنعت مدرن كفش ايران را جمع بندي کرده است. نويسندگان کتاب بر اساس روش مطالعه تحليل روايي در تاريخ شفاهي و استفاده از مدارک متقن برشي از تاريخ اقتصادی ايران را دوره پهلوی ارائه کرده اند. ويژگي بارز اجتماعي و اقتصادي اين دوره گسترش فضا‌‌هاي زندگي مدرن بود. يكي از مهم‌‌ترين علل رشد چنين شيوه زندگي، به رشد صنايع جديد برمي‌گشت که سال‌ها پيش از آن، دنياي غرب آن را تجربه کرده بود. رشد اين صنايع از جمله صنعت مدرن کفش نه تنها نشانه ظهور سبك زندگي مدرن، بلكه به منزله بهبود رفاه و کيفيت زندگي نيز بود. به علاوه، مطالعه زندگی اقتصادی ايرواني فرصتی برای تدوين مختصات مديريت بومي بر صنعت کفش را در شرايط حساس کنوني فراهم می کند.
کتاب زندگی و کارنامه محمد رحيم متقی ايرواني توسط انتشارات گام نو منتشر شده است.